Is een infraroodcabine schadelijk?

Eerst het belangrijkste misverstand: infrarood is geen schadelijke ioniserende straling

Het woord straling klinkt voor veel mensen al snel verontrustend. Toch omvat het elektromagnetische spectrum zeer verschillende vormen van straling.

Röntgen- en gammastraling bevatten voldoende energie om moleculaire structuren te veranderen en worden daarom ioniserende straling genoemd. Infraroodstraling bevindt zich in een heel ander gedeelte van het elektromagnetische spectrum en is niet-ioniserend.

Infrarood ervaren we voornamelijk als warmte.

Ook het menselijk lichaam zendt zelf infraroodstraling uit. Dat betekent uiteraard niet dat iedere intensiteit, golflengte of blootstellingsduur per definitie zonder risico is. Wel betekent het dat infrarood fundamenteel anders moet worden beoordeeld dan ioniserende straling.

Wat gebeurt er eigenlijk in een infraroodcabine?

Bij een traditionele sauna wordt vooral de lucht sterk verwarmd. Die warme lucht verwarmt vervolgens het lichaam.

Een infraroodcabine werkt anders. De infraroodstralers dragen een belangrijk deel van hun energie rechtstreeks over aan het lichaam en de oppervlakken in de cabine. Daardoor kan een infraroodcabine bij een aanzienlijk lagere luchttemperatuur toch een duidelijke warmtebelasting veroorzaken.

En hier komen we bij een belangrijk inzicht:

Voor de fysiologische reactie van het lichaam is uiteindelijk vooral relevant hoeveel warmte het lichaam opneemt en in welke mate onder andere huidtemperatuur en kerntemperatuur veranderen.

Dat is ook de reden waarom je verschillende soorten sauna's of infraroodcabines niet eerlijk kunt vergelijken door alleen naar de ingestelde temperatuur te kijken.

Huidtemperatuur en kerntemperatuur zijn niet hetzelfde

Wanneer je een warme omgeving binnenstapt, stijgt eerst de temperatuur van de huid. Het lichaam probeert vervolgens zijn interne temperatuur binnen nauwe grenzen te houden.

Daarvoor beschikt het over een indrukwekkend regelsysteem.

De bloedvaten in de huid kunnen verwijden, waardoor meer warm bloed naar het lichaamsoppervlak stroomt. De hartslag kan toenemen en we gaan transpireren. Door verdamping van zweet kan het lichaam vervolgens warmte afgeven.

Bij voldoende thermische belasting kan uiteindelijk ook de kerntemperatuur stijgen.

Dat verschil tussen huid- en kerntemperatuur is belangrijk. Een cabine kan zeer warm aanvoelen zonder dat de kerntemperatuur sterk stijgt. Omgekeerd kan een warmtebehandeling bij een relatief gematigde omgevingstemperatuur toch een relevante fysiologische warmtestimulus veroorzaken.

Wetenschappelijk onderzoek naar passieve warmtetherapie kijkt daarom niet alleen naar de temperatuur van sauna, water of cabine, maar onder meer naar kerntemperatuur, hartslag, bloeddruk en vaatreacties.

Zijn hogere temperaturen dan automatisch beter?

Nee.

Een hogere cabinetemperatuur betekent niet automatisch een groter therapeutisch effect.

Hetzelfde geldt voor hevig transpireren. Veel zweten laat vooral zien dat het thermoregulatiesysteem hard bezig is warmte kwijt te raken. De hoeveelheid zweet is op zichzelf geen betrouwbare maat voor een gezondheidseffect.

Dat is een belangrijk onderscheid, omdat sauna's en infraroodcabines nogal eens worden aangeprezen op basis van temperatuur of de hoeveelheid transpiratie.

Niet alle infraroodstraling is hetzelfde

Infrarood wordt doorgaans onderverdeeld in nabij-infrarood (IR-A), midden-infrarood (IR-B) en ver-infrarood (IR-C/FIR).

Die golflengtegebieden gedragen zich verschillend wanneer ze op de huid terechtkomen. Daarbij is een hardnekkig misverstand ontstaan dat langegolf-infrarood simpelweg dieper het lichaam zou binnendringen dan kortere infraroodgolven.

Zo eenvoudig ligt het niet.

Kortere infraroodgolven kunnen juist relatief dieper in huidweefsel doordringen, terwijl langere golflengten sterker in oppervlakkige huidlagen worden geabsorbeerd.

Daarom vinden wij claims als "deze straling dringt X centimeter diep in het lichaam door" zonder goede context te simplistisch.

Het uiteindelijke fysiologische effect van een warmtesessie wordt bepaald door veel meer factoren: golflengte, vermogen, afstand tot de straler, duur van de sessie, omgevingstemperatuur, lichaamsoppervlak dat wordt verwarmd en uiteraard de persoon zelf.

Wat zegt de wetenschap over passieve warmtetherapie?

Hier wordt het interessant — maar ook genuanceerd.

Tijdens een voldoende intensieve warmtesessie probeert het lichaam zijn temperatuur te reguleren. De doorbloeding van de huid neemt toe, het cardiovasculaire systeem past zich aan en de hartslag kan stijgen. Dat zijn normale fysiologische reacties op warmte.

Onderzoekers bestuderen al langere tijd of herhaalde passieve warmtetherapie daardoor ook op langere termijn gezondheidsvoordelen kan opleveren.

Er zijn aanwijzingen voor effecten op onder meer bloeddruk en bepaalde cardiovasculaire mechanismen. Maar verschillende onderzoeken gebruiken totaal verschillende warmteprikkels: traditionele sauna, infraroodsauna, warmwaterbaden en andere vormen van whole-body heating. Ook temperatuur, duur en onderzoekspopulatie verschillen sterk.

Dat maakt grote algemene conclusies lastig.

Een recente systematische review en meta-analyse van twintig gerandomiseerde onderzoeken vond voor de meeste onderzochte cardiometabole en vasculaire uitkomsten geen statistisch significant algemeen voordeel. Bij whole-body heating werd wel een mogelijke daling van de systolische bloeddruk gevonden, maar de onderzoekers benadrukken dat de studies klein en onderling sterk verschillend waren.

Is zweten hetzelfde als ontgiften?

Dit is een van de claims waarbij voorzichtigheid nodig is.

Zweten is in de eerste plaats een mechanisme waarmee het lichaam zijn temperatuur reguleert. Het lichaam beschikt daarnaast over organen — met name lever en nieren — die een centrale rol spelen bij het verwerken en uitscheiden van allerlei stoffen.

Daarom vinden wij de algemene bewering dat een infraroodcabine het lichaam "detoxificeert" te stellig.

Er wordt onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van bepaalde stoffen in zweet, maar daaruit volgt niet automatisch dat intensief zweten een klinisch relevante ontgiftingsbehandeling vormt.

Een infraroodsessie mag heerlijk ontspannend zijn en je mag stevig transpireren. Daar hoeven we geen onbewezen detoxbelofte aan toe te voegen.

En calorieverbranding of afvallen?

Ook hier geldt: warmte heeft fysiologische effecten. De hartslag kan stijgen en thermoregulatie kost energie.

Maar dat is iets anders dan aantonen dat regelmatig gebruik van een infraroodcabine leidt tot betekenisvol en blijvend vetverlies.

Wij vinden het daarom niet verantwoord om een infraroodcabine als afslankmethode te presenteren.

Voor gewichtsbeheersing blijven voeding, beweging, slaap en leefstijl veel belangrijkere factoren.

Kan een infraroodcabine dan nooit schadelijk zijn?

Ook dat zou een te stellige conclusie zijn.

Warmte is een fysiologische belasting.

Bij gezonde volwassenen wordt een goed gebruikte infraroodcabine doorgaans goed verdragen. Maar te lang of te intensief verwarmen kan onder meer leiden tot uitdroging, duizeligheid, hoofdpijn of een te sterke bloeddrukdaling.

Daarom zijn eenvoudige gebruiksregels belangrijk:

• Bouw duur en temperatuur geleidelijk op.
• Zorg dat je voldoende drinkt.
• Stop wanneer je je duizelig, misselijk of onwel voelt.
• Combineer intensieve warmtesessies niet achteloos met alcohol.
• Gebruik warmte verstandig wanneer je ziek bent of koorts hebt.

Voor mensen met bepaalde medische aandoeningen, tijdens zwangerschap of bij gebruik van geneesmiddelen die bijvoorbeeld bloeddruk, vochtbalans of thermoregulatie beïnvloeden, is individueel medisch advies verstandig.

Een infraroodcabine is bovendien geen vervanging voor medische diagnostiek of behandeling.

Dus: is een infraroodcabine schadelijk?

Voor gezonde volwassenen die een kwalitatief goede infraroodcabine op een normale manier gebruiken, is er geen reden om infraroodwarmte op één lijn te stellen met schadelijke ioniserende straling.

Maar het andere uiterste — doen alsof infraroodwarmte alleen maar voordelen heeft en vrijwel iedere aandoening kan verbeteren — is evenmin wetenschappelijk verantwoord.

De werkelijkheid is interessanter.

Warmte veroorzaakt meetbare fysiologische reacties. Passieve warmtetherapie wordt serieus wetenschappelijk onderzocht en er zijn interessante aanwijzingen voor bepaalde effecten. Tegelijkertijd verschillen onderzoeksprotocollen sterk en is voor verschillende populaire gezondheidsclaims nog onvoldoende overtuigend bewijs beschikbaar. Een recente meta-analyse van RCT's onderstreept juist die onzekerheid: de resultaten zijn heterogeen en voor veel cardiometabole uitkomsten nog niet overtuigend.

Onze visie

Bij Health Mate Shop vinden we dat iemand die investeert in een infraroodcabine recht heeft op meer dan een lijst indrukwekkende gezondheidsclaims.

Daarom proberen we in dit Kenniscentrum onderscheid te maken tussen drie dingen:

wat fysiologisch goed verklaarbaar is, wat wetenschappelijk daadwerkelijk is onderzocht en wat vooral een commerciële claim is geworden.

Soms zal dat betekenen dat we minder spectaculaire conclusies trekken dan je elders leest.

Dat vinden we geen nadeel.

Integendeel.

Want wie een infraroodcabine kiest voor jarenlang gebruik, heeft uiteindelijk meer aan betrouwbare informatie dan aan de grootste belofte.